Cannabisgebruik in het verkeer
MOBILITEIT Uit de Nationale Verkeersonveiligheidsenquête 2019 van Vias Institute bleek dat 12% van de Belgische jonge bestuurders maandelijks minstens eenmaal onder invloed van drugs achter het stuur kruipt. Druggebruik in het verkeer wordt bij deze leeftijdsgroep een even groot probleem als alcohol.
In het laatste weekend van september ondernamen de politiediensten in de provincie Antwerpen een gecoördineerde actie onder het motto 'Drugs, no way'. Tussen vrijdag 27 september 18 uur en maandag 30 september 6 uur moesten 6.264 bestuurders een alcoholen/of drugtest ondergaan. 130 bestuurders hadden meer dan de toegelaten 0,5 promille alcohol in het bloed. Van 86 chauffeurs werd een speekseltest afgenomen om druggebruik op te sporen. 33 chauffeurs testten hierop positief. In totaal werden 65 rijbewijzen ingetrokken: 31 voor overmatig alcoholgebruik en 34 voor druggebruik.
Gebrek aan inzicht
Tijdens deze controles viel op dat van de betrapte bestuurders vooral cannabisgebruikers weinig inzicht hebben in de risico's van rijden onder invloed van drugs. Volgens onderzoekers Bieke François en Ludo Kluppels van Vias Institute is dat een verschil met alcoholgebruikers. "Zij zien vaak wel het potentiële gevaar van alcohol achter het stuur, maar voelen zich meestal nog 'sterk' genoeg om min of meer veilig te rijden. Alcoholgebruikers gaan ook compenseren door trager of langs minder drukke baantjes te rijden."
Druggebruikers daarentegen geloven dat hun gebruik een positief effect heeft op hun rijgedrag. "Cannabisgebruikers wijzen vaak op hun rustiger en relaxter rijgedrag, terwijl gebruikers van cocaïne en amfetamine verwijzen naar een hogere alertheid."
Vals gevoel
Cannabisgebruikers stellen ook dat druggebruik verschilt van alcoholgebruik. Het klopt dat alcoholgebruik meer ernstige gevolgen in het verkeer heeft, zowel qua aantal ongevallen en ernst van de ongevallen, en dat het vaker voorkomt dan druggebruik. Maar dat betekent nog niet dat cannabisgebruik zonder risico is, stellen de onderzoekers. "Cannabis zal inderdaad een rustiger gevoel geven, maar heeft ook een effect op de mate van aandacht, de reactiesnelheid, het positie houden op de rijstrook, de inschatting van afstanden, enz. Stimulerende middelen maken inderdaad alerter, maar kunnen ook leiden tot een gevoel van overschatting, bravoure-gedrag en agressiever rijgedrag."
Onduidelijke limieten
Nog een belangrijk onderscheid ten opzichte van alcoholgebruikers, is de onwetendheid bij cannabisgebruikers over de huidige wetgeving. Bestuurders hebben het idee dat cannabisgebruik 'legaal' is, en verwachten een gelijkaardige aanpak als bij alcohol waarbij een zekere tolerantiegrens gehanteerd wordt. Ook het gebruik van medicinale cannabis (meestal via verdamping of infusie) wekt soms het idee dat cannabis wel 'veilig' is.
Daarnaast is het lastig om in te schatten hoe lang men na een joint moet 'wachten' alvorens men terug mag rijden. THC, de actieve stof van cannabis, blijft relatief lang detecteerbaar, en de gebruiker kent niet het exacte THCgehalte van een joint. Er is dus geen vuistregel zoals bij alcohol, waar aangenomen wordt dat de lever gemiddeld anderhalf uur nodig heeft voor de afbraak van één standaardeenheid alcohol. De facto zal iedereen die minder dan twaalf uur geleden cannabis gebruikt heeft, sowieso positief testen.
Gebruikers van amfetamine en cocaïne weten heel goed dat ze een grens overschrijden, zowel wat betreft het louter gebruik van deze producten als het rijden onder invloed. Vaak zijn ze al voor andere feiten in contact gekomen met politie en justitie.
Meer informatie nodig
Gezien de toename van cannabis- en ander druggebruik pleit Vias voor meer gerichte controles, ondersteund door de juiste informatie over de mogelijke gevolgen van drugs achter het stuur. Dankzij de snelle speekseltests moet het mogelijk zijn om meer controles uit te voeren.
Daarnaast wil Vias meer aandacht voor rehabilitatie. Druggebruik moet dus breder bekeken worden dan alleen vanuit verkeersveiligheid. Van nieuwe roes middelen zoals lachgas en cannabis-derivaten moet onderzocht worden in welke mate zij een effect hebben op het rijgedrag en in of ze gedetecteerd kunnen worden door de bestaande tests.
Wat zegt de wet?
Volgens de wet over rijden onder invloed van "andere stoffen die de rijvaardigheid beïnvloeden" beslist de politie op basis van duidelijke tekens (reactie, manier van rijden, observaties zoals wietgeur) om een speekseltest af te nemen. Bij een positieve score gaat men over tot een speekselanalyse. Een speekselstaal wordt dan geanalyseerd in een erkend labo.
De minimumwaarden voor de verschillende stoffen zijn:
THC (cannabis): 10ng/ml
Amfetamines: 25ng/ml
MDMA: 25ng/ml
Morfine: 5ng/ml
Cocaïne: 10ng/m I
Deze waarden betekenen dat wie recent (binnen de twaalf uur) gebruikt heeft, sowieso positief test. Rijden onder invloed wordt bestraft met een geldboete van 1.600 tot 16.000 euro. Ook de begeleider in het kader van een rijopleiding, iemand die zijn wagen toevertrouwt aan een persoon die duidelijk onder invloed is, en een bestuurder die weigert een test af te leggen, riskeert een gelijkaardige boete. Bij recidive binnen de drie jaar varieert de straf van 3.200 tot 40.000 euro en een gevangenisstraf van een maand tot twee jaar.