De (mogelijke) plaats van testosteronsupplementen bij gemenopauzeerde vrouwen
Er is veel geweten over de rol van testosteron bij mannen, maar we mogen toch niet vergeten dat ook vrouwen testosteron produceren en wel driemaal meer dan de oestrogeenspiegels voor de menopauze aangeven.
Androgeeninsufficiëntie kan allerhande symptomen veroorzaken: opvliegers, nachtelijk zweten, urinewegklachten, een verminderd libido, een droge vagina, stemmingsstoornissen, een verminderde spierkracht en nog andere symptomen die veel gemenopauzeerde vrouwen die geen hormonale substitutietherapie innamen, vertonen. Kunnen testosteronsupplementen nuttig en veilig zijn in die populatie? Op dit ogenblik zijn testosteronsupplementen bij vrouwen slechts in twee landen officieel goedgekeurd, namelijk het Verenigd Koninkrijk en Australië.
Bewezen heilzame effecten, maar irreversibele effecten met hoge doseringen
Op het congres van de ISGE dit jaar is een literatuuroverzicht ter zake gepresenteerd, dat vooral het effect van testosteronsupplementen op het hart- en vaatstelsel, de spieren en het skelet, de vulva en de vagina en de cognitieve functies tegen het licht heeft gehouden. In de gegevensbanken MEDLINE, Embase en PubMed hebben de auteurs 36 gerandomiseerde, gecontroleerde studies teruggevonden (met inbegrip van meta-analyses en richtlijnen) bij in het totaal 8.480 patiënten. Transdermale en vaginale toediening blijkt meerdere heilzame effecten te hebben:
- Transdermale toediening verbetert de seksuele functie en de urogenitale en de psychische symptomen, heeft een neutraal effect op de serumlipiden, de nieren en de lever en verhoogt het risico op trombo-embolie en endometriumkanker niet.
- Vaginale toediening is een alternatief voor oestrogenen als die gecontra-indiceerd zijn, en zou in combinatie met oestrogenen de atrofie van de vagina en de seksuele functie sterk verbeteren.
- Volgens meerdere klinische studies verbeteren ook de cognitieve functies en de gezondheid van de spieren en het skelet.
Als testosteronsupplementen na zes maanden niet blijken te werken, hoef je er verder niet veel van te verwachten. Bovendien is de veiligheid van testosteronsupplementen gedurende meer dan twee jaar bij gemenopauzeerde vrouwen nog niet bekend. De mogelijke bijwerkingen zijn bekend: plaatselijke reacties, acne, gevoelige borsten, hoofdpijn en meer beharing. Die zijn gelukkig reversibel na stopzetting van de behandeling. De virilisatietekenen (hypertrofie van de clitoris, diepere stem) daarentegen zijn onomkeerbaar. Virilisatie treedt echter zelden op en vooral bij gebruik van hoge doseringen. Testosteronsupplementen verhogen de bloeddruk, de glykemie en het HbA1c-gehalte niet.
Nog twee interessante referenties naast dit literatuuroverzicht: de richtlijnen van het NICE van 2015 en die van de British Menopause Society (2020).
Referentie: Matasariu R et al. Testosterone for menopausal women, does it work and is it safe? - update in literature. Gepresenteerd op het congres van de ISGE 2024 in Firenze.