Zoals de prikklok op het werk tikt, tikt ze nergens

Vanaf 1 januari 2027 wordt arbeidstijdsregistratie in België verplicht. Welke impact heeft een 'prikklok' op het welzijn van werknemers?

Dokter Wim Van Hooste, preventieadviseur-arbeidsarts

Time is money

Verplichte tijdsregistratie op de werkplek is al vele jaren het onderwerp van discussie tussen de sociale partners in Europa. Vanaf 1 januari 2027 zal ook in België een algemene verplichting tot arbeidstijdsregistratie ingevoerd worden.

Momenteel bestaat die verplichting al bij glijdende uurroosters, deeltijdse en variabele uurroosters, werken in de bouw, schoonmaaksector of vleesverwerkende industrie.

De nieuwe wetgeving zal gelden voor zowel de publieke als voor de private sector. Het moet gaan om een objectief, betrouwbaar en soepel systeem om de dagelijkse arbeidstijd van iedere werknemer te registreren (Arbeidstijdenrichtlijn van 2003, en het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, 2000).

Het kloksysteem voldoet aan al deze criteria. De werkgevers zullen vrij kunnen kiezen op welke manier de arbeidstijd wordt opgevolgd (digitale prikklok, software, fysieke badge, app, papier, vingerafdruk, …). De modaliteiten moeten nog uitgewerkt worden in de Belgische wetgeving.

Wat voorafging. Het Europees Hof van Justitie werd geconfronteerd met Spaanse perikelen. Daaruit volgden er twee arresten over tijdsregistratie op de werkvloer: het CCOO-arrest (14 mei 2019) en het Loredas-arrest, dat enkele nuances toevoegt aan het CCOO-arrest, eind 2024. Beide arresten vormen de basis voor de EU-wetgeving.

Stap terug in de tijd?

Is tijdsregistratie nu een noodzakelijk kwaad of toch een nuttig instrument? Is het een stap terug in de tijd? Meer nog, zijn er potentiële gezondheidseffecten voor de werknemers?

Werknemers voelen zich opgejaagd, de werktevredenheid is lager, er zijn meer stressklachten, de motivatie is minder en sommigen gaan gewoon 'de tijd uitzitten'.

Veel voordelen komen naar voren: fouten in de loonadministratie verdwijnen, er ontstaat een grotere transparantie en vertrouwen tussen werkgever en werknemers, men heeft realtime inzicht in de personeelsinzet, de werkroosters komen beter overeen met de werkelijkheid, het wordt makkelijker om te voldoen aan de wettelijke eisen zoals werktijden, rusttijden en pauzes, fraude zoals 'buddy punching' of 'tijd stelen' wordt lastiger, ziekteverzuim en absenteïsme worden inzichtelijker (bijvoorbeeld bij het ontdekken van trends), en er ontstaan minder conflicten over wie nu “het meeste werkt”.

Maar ook nadelen worden genoemd. Werknemers voelen zich opgejaagd, er is lagere werktevredenheid, er zijn meer stressklachten, er is minder motivatie en ze gaan “de tijd uitzitten”.

De gezondheidsvoordelen zijn divers: de grenzen tussen het werk en privé worden duidelijker, er is minder werkdruk door transparantie, en meer eerlijkheid tussen de collega’s. Dit alles zou (kunnen) leiden tot minder burn-outs, een betere work-lifebalance, een positief effect op slaapritme door regelmaat en structuur van de werktijden, minder overbelastingsklachten en -letsels (bv. RSI) door pauzes die nageleefd worden, minder vermoeidheid en daardoor minder arbeidsongevallen.

De mogelijke nadelen voor het welzijn van de werknemers zijn: meer stress door tijdsdruk, minder autonomie, er is meer presenteïsme in plaats van productiviteit en een gevoel van wantrouwen overheerst.

Er zijn bijna geen studies die tijdsregistratie en het welzijn van de werknemers op het werk hebben bestudeerd. Het zijn vaak aannames, een hoop veronderstellingen en premisses, maar er zijn weinig harde data te bespeuren.

Een prikklok of tijdsregistratie op zich is niet goed of slecht voor de gezondheid. Als het doel strenge controle is, kan het ongezond zijn. Als het doel bescherming is, kan het gezond zijn. Het draait erom hoe het bedrijf ermee omgaat en zal omgaan vanaf 2027.

The times they are A-changing (Bob Dylan, 1964)