Wat ALS? Amyotrofe Laterale Sclerose en Pesticides

Amyotrofe Laterale Sclerose (ALS) is een progressieve, fatale neurodegeneratieve aandoening. Wat weten we over de link met pesticides?

Amyotrofe Laterale Sclerose (ALS) is een progressieve, fatale neurodegeneratieve aandoening die zowel de centrale als perifere motorische neuronen treft. De incidentie is de laatste tientallen jaren gestegen. Zij stijgt met de leeftijd en ligt hoger bij mannen. De prevalentie is 5 op 100.000 mensen en de incidentie is 2,6-3 gevallen per 100.00 mensen per jaar (van Es et al., Lancet, 2017). Door de ruime berichtgeving zou verwacht kunnen worden dat de prevalentie en de incidentie hoger zouden zijn.

De etiologie is nog niet goed gekend. Er zijn genetische factoren: meer dan 120 genen hebben een link met ALS; daarnaast spelen ook roken en hoofdtrauma’s een rol. In 90% van de gevallen wordt er gedacht aan blootstelling aan zware metalen, oplosmiddelen en elektromagnetische velden (Zufiria et al., Prog Neurobiol, 2016). Levensstijl (roken, alcohol, koffie) zou mogelijk een rol kunnen spelen. In 10% van de gevallen gaat het om een familiale vorm.

Al geruime tijd wordt er door wetenschappers een verband vermoed tussen de blootstelling aan pesticides en ALS (Duan et al., Front Neurosci, 2023). De link tussen de ziekte van Parkinson, een andere neurodegeneratieve aandoening, en pesticidesblootstelling is duidelijker (INSERM, 2022).

Het gebruik van pesticides is de laatste 30 jaar gestegen. Insecticides zijn al lang gekend omwille van hun neurotoxische effecten, terwijl herbicides en fungicides vandaag de dag worden bestudeerd.

Veroorzaken pesticides ALS?

Een recente systematische review en meta-analyse probeerde een antwoord te vinden op de vraag veroorzaken pesticides ALS? (Labrèche et al, Occup Environ Med, 2026)

De studies maken meestal geen onderscheid tot beroepsgebonden en niet-beroepsgebonden blootstelling aan pesticides. De werkgebonden absorptie via de dermale route of inhalatie gebeurt snel en is meestal hoog, in tegenstelling tot de niet-beroepsgebonden blootstelling.

In een samenvatting van 10 artikels werd een significante Odds Ratio (OR) van 1,46 (1,10-1,93) teruggevonden voor blootstelling aan pesticides en ALS (Duan et al., Front Neurosci, 2023).

Zhu et al. vonden een nog hogere significante OR van 1,96 (1,7-2,26) (Front Neurosci, 2023).

Een niet-significante OR van 1,22 (OR 0,63-2,27) werd gerapporteerd in een Italiaanse case-controlstudie (Filippini et al., Int J Environ Res Public Health, 2020). Wel werd er bij meer dan 10 jaar werken in de agrarische sector een verhoogd risico vastgesteld.

Verband of niet, er moet veilig omgesprongen worden met pesticides. De preventiehiërarchie biedt daartoe soelaas. Er moet in de eerste plaats gekeken worden of het pesticide niet toegepast kan worden (eliminatie). Daarna kijken of er geen veiliger product op de markt is (substitutie).

Dan gebruik maken van collectieve beschermingsmiddelen (afzuiging) en als laatste persoonlijke beschermingsmiddelen (masker, handschoenen, kledij) (Mitsumoto et al., Amyotroph Lateral Scler Front Degener, 2022).