Trommelvliesbuisjes onder de loep: gepaste zorg vraagt om nuance, geen kort door de bocht-conclusies

Naar aanleiding van recente berichtgeving in de media over de stijgende uitgaven aan trommelvliesbuisjes, wenst de Koninklijke Belgische Vereniging voor Oto-Rhino-Laryngologie, Gelaat- en Halschirurgie graag te reageren.

Cijfers over stijgende budgetten worden al snel gekoppeld aan vermoedens van overconsumptie of ongepast zorg. Een grondige analyse van de beschikbare gegevens en de internationale context schetst echter een genuanceerder beeld.

Als artsen onderschrijven wij voluit het belang van laagvariabele en gepaste zorg. Maar cijfers zonder klinische context vertellen slechts een deel van het verhaal.

1. België is geen uitschieter, maar zit in de Europese middenmoot

Het argument dat er "fors meer" wordt uitgegeven, suggereert dat we massaal te veel opereren. De realiteit van de RIZIV-cijfers leert ons echter iets anders:

- In België ondergaat jaarlijks ongeveer 0,41% van de totale bevolking een ingreep voor middenoordrainage (paracentese of buisjes).

- Internationaal blijken de cijfers aanzienlijk hoger te liggen. In de Verenigde Staten krijgt 6 tot 7% van alle kinderen ooit trommelvliesbuisjes, terwijl in sommige Scandinavische landen tot 20% van de kinderen vóór de leeftijd van drie jaar wordt behandeld.

- Europa kent een gemiddelde prevalentie van 5 tot 10% bij kinderen. België bevindt zich hiermee duidelijk aan de lage kant van de Europese middenmoot.

Bovendien dient men voorzichtig om te gaan met de interpretatie van stijgende uitgaven. Tussen 2020 en 2024 steeg de RIZIV-index voor medische prestaties cumulatief met ongeveer 16,8%. Een belangrijk deel van de budgettaire stijging weerspiegelt dus de indexering van honoraria en kan niet zonder meer worden geïnterpreteerd als een proportionele stijging van het aantal uitgevoerde ingrepen, laat staan als een bewijs van overconsumptie.

2. Administratieve data zijn geen klinische maatstaf

 De discussie rond praktijkvariatie, onder meer aangewakkerd door oudere analyses van ziekenfondsen, brengt nuttige aandachtspunten aan het licht. Dergelijke analyses kennen echter belangrijke beperkingen.

- Geen klinische diepgang: Administratieve nomenclatuurgegevens bevatten geen informatie over de klinische indicatie (zoals het onderscheid tussen recidiverende acute otitis media of aanhoudende otitis media met effusie (OME) met gehoorverlies en ontwikkelingsrisico's). Evenmin geven zij inzicht in de ernst van de symptomen, audiometrische resultaten of de impact op de levenskwaliteit van het kind.

- Multifactoriële variatie: Regionale verschillen, zoals hogere interventiecijfers in Vlaanderen dan in Wallonië en Brussel, zijn het resultaat van een complex samenspel van factoren: demografie, zorgconsumptiegedrag, huisartsenpraktijken en verwijzingspatronen, socio-economische toegankelijkheid en wachttijden. Dergelijke verschillen kunnen niet zomaar worden herleid tot individuele beslissingen van artsen.

- Inhaalbeweging post-COVID: De recente stijging van het aantal ingrepen na de pandemie (heropleving na eerdere dalingen tot 2022) laat zich logisch verklaren als een inhaalbeweging na uitzonderlijke jaren. Deze evolutie vraagt om objectieve en longitudinale opvolging in plaats van directe alarmberichten.

3. Laagvariabele zorg als kwaliteitskader, niet als besparingsinstrument

 De beroepsvereniging ORL-GHC steunt initiatieven rond laagvariabele zorg ten volle, mits deze op een wetenschappelijk onderbouwde en evenwichtige manier worden toegepast. Het doel moet zijn de kwaliteit van zorg en de gepaste indicatiestelling te bewaken, niet om louter vanuit budgettaire overwegingen volumes terug te dringen.

Daarbij dient te worden benadrukt dat een stijging van het aantal uitgevoerde ingrepen niet noodzakelijk een negatieve evolutie weerspiegelt. In bepaalde omstandigheden kan dit juist wijzen op een betere implementatie van evidence-based richtlijnen, een verbeterde toegang tot zorg en een tijdigere behandeling van kinderen die daar daadwerkelijk baat bij hebben.

De evaluatie van laagvariabele zorg mag zich daarom niet beperken tot aantallen ingrepen of budgettaire parameters. Een kwaliteitsvolle beoordeling moet eveneens rekening houden met relevante klinische uitkomsten, zoals gehoorwinst, schoolverzuim, spraak- en taalontwikkeling, levenskwaliteit en het voorkomen van complicaties van middenooraandoeningen.

Onze artsen blijven zich inzetten voor evidence-based richtlijnen, gebaseerd op internationale standaarden zoals die van de AAO-HNS en NICE. Beslissingen over trommelvliesbuisjes worden immers nooit lichtzinnig genomen, maar steeds in functie van de levenskwaliteit, de gehoorontwikkeling en het algemene welzijn van het kind.

Oproep tot constructieve dialoog

Het is belangrijk dat analyses van zorggebruik en zorguitgaven steeds worden geïnterpreteerd binnen hun klinische context. Budgettaire gegevens alleen laten niet toe om uitspraken te doen over de gepastheid of kwaliteit van zorg. Een volwaardige evaluatie van het gebruik van trommelvliesbuisjes vereist ook inzicht in indicatiestelling, patiëntkenmerken en klinische uitkomsten.

De Belgische Beroepsvereniging voor Otorhinolaryngologie, Gelaat- en Halschirurgie pleit daarom voor een constructief en multidisciplinair debat, gebaseerd op wetenschappelijke evidentie, kwaliteitsindicatoren en objectieve gegevens. Alleen op die manier kunnen overheid, mutualiteiten, zorgverleners en patiënten samen blijven bouwen aan transparante, doelmatige, kwaliteitsvolle en rechtvaardige zorg voor elke patiënt.

Namens de Belgische Beroepsvereniging voor Otorhinolaryngologie, Gelaat- en Halschirurgie.

Dr. Rupal MEHTA voorzitster Belgische Beroepsvereniging voor Otorhinolaryngologie, Gelaat- en Halschirurgie