Vegan vs. omnivoor: een diverser microbioom is niet automatisch gezonder
Is een diverser microbioom per definitie gezonder? Een vergelijking tussen een omnivoor, vegetarisch en veganistisch dieet geeft aanleiding om dit idee te nuanceren. Een grotere diversiteit laat immers ook ruimte voor micro-organismen waarvan de aanwezigheid in verband wordt gebracht met gezondheidsrisico’s.
METEEN MEE
Een grote studie (Nature Microbiology, 2025) vond lagere microbiële diversiteit bij vegetariërs en veganisten dan bij omnivoren.
Veganistische kenmerken correleren met gunstigere cardiometabole markers, maar de verbanden zijn observationeel en bewijzen geen causaliteit.
Binnen dieetcategorieën speelt voedingskwaliteit mee; omnivoren die meer plantaardige voeding eten, delen kenmerken met vegetarische en veganistische microbiomen.
Het microbioom is dynamisch; soortentelling helpt, maar inzicht in activiteit en geproduceerde metabolieten blijft essentieel.
Voeding laat een herkenbare afdruk achter op de darmmicrobiële populaties; daarover bestaat inmiddels geen discussie meer. Toch volstaat de diversiteit van de darmflora op zich niet om over gezondheidsvoordelen te spreken. "Diversiteit is waarschijnlijk minder belangrijk dan functionaliteit. Daarom is het heel belangrijk om te weten wat micro-organismen doen", benadrukt prof. Bruno Pot, emeritus hoogleraar microbiologie aan de VUB.
De microbioloog baseert zich onder meer op een studie die in januari 2025 verscheen in Nature Microbiology. De onderzoekers combineerden de gerapporteerde voedingsgewoonten met metagenomische gegevens van 21.561 mensen uit vijf Britse, Amerikaanse en Italiaanse cohorten: 19.817 omnivoren, 1.088 vegetariërs en 656 veganisten.
Het doel was om microbiële kenmerken te identificeren die met deze diëten samenhangen, en ook de verbanden met cardiometabole gezondheid te onderzoeken.
Een drietal bacteriën
De eerste bevinding kan verrassend zijn: in alle drie de cohorten vertonen vegetariërs en veganisten een significant lagere microbiële rijkdom dan omnivoren. Tussen vegetariërs en veganisten is geen significant verschil. De meting betreft het aantal genomische groepen op soortniveau dat in de ontlasting wordt aangetroffen. Ze geeft dus geen informatie over de functies die deze micro-organismen vervullen.
Prof. Bruno Pot legt uit dat de grotere rijkdom bij omnivoren mogelijk een grotere variatie aan voedingssubstraten weerspiegelt, met name eiwitten, waarvoor verschillende afbraakcapaciteiten nodig zijn. Hij presenteert dit echter als een hypothese: "Dat betekent uiteraard niet dat vegetariërs minder gezond zijn dan omnivoren", benadrukt hij.
De analyse van microbiële kenmerken maakt het juist mogelijk om verder te kijken. Verschillende soorten bacteriën die met een omnivoor dieet worden geassocieerd, houden verband met vleesconsumptie, vooral met de consumptie van rood vlees. Dat geldt voor Alistipes putredinis, Bilophila wadsworthia en Ruminococcus torques.
Omgekeerd zijn veganistische microbiomen onder meer verrijkt met bacteriën die gespecialiseerd zijn in de afbraak van vezels of butyraat produceren, zoals Roseburia hominis en bepaalde Lachnospiraceae.
Vanuit wetenschappelijk oogpunt kunnen we momenteel niet duidelijk definiëren wat een gezond microbioom is.
Vervolgens vergeleken de onderzoekers deze kenmerken met een rangschikking op basis van verbanden tussen microbiële soorten en cardiometabole markers. De kenmerken van het veganistische dieet blijken over het algemeen gunstiger dan die van het omnivore dieet.
Grootschalige studies naar het microbioom laten namelijk zien dat de gelijktijdige aanwezigheid van het drietal Alistipes putredinis, Bilophila wadsworthia en Ruminococcus torques vaak in verband wordt gebracht met laaggradige ontstekingen en een verhoogd cardiometabool risico wanneer deze bacteriën de darmflora domineren.
Het gaat echter om een loutere associatie: deze observationele studie bewijst noch dat de geïdentificeerde bacteriën deze effecten veroorzaken, noch dat het uitsluiten van dierlijke producten op zich de gezondheid verbetert.
Verschil tussen veganisten en vegetariërs
Ook binnen elke categorie speelt de inhoud van het bord een rol. Omnivoren die meer gezonde plantaardige voedingsmiddelen eten, delen bepaalde microbiële kenmerken met vegetariërs en veganisten. In de onderzochte cohorten eten carnivoren echter gemiddeld minder plantaardige voedingsmiddelen.
Een deel van de verschillen is ook terug te voeren op micro-organismen die door de voedingsmiddelen zelf worden aangevoerd. Streptococcus thermophilus, dat wordt gebruikt bij de productie van gefermenteerde zuivelproducten, is zo een belangrijke marker die vegetariërs en omnivoren onderscheidt van veganisten.
De aanwezigheid van een bacterie in de ontlasting betekent echter niet dat ze zich blijvend in de darm heeft gevestigd.
Prof. Bruno Pot benadrukt dit onderscheid tussen de samenstelling en de functie van het microbioom. In een in 2021 gepubliceerde studie volgden 18 deelnemers een vezelrijk dieet en 18 anderen een dieet rijk aan gefermenteerde voedingsmiddelen. In de eerste groep nam de microbiële diversiteit niet toe, maar wel de hoeveelheid enzymen die betrokken zijn bij de afbraak van koolhydraten. In de tweede groep nam de diversiteit toe.
"Vanuit wetenschappelijk oogpunt kunnen we momenteel niet duidelijk definiëren wat een gezond microbioom is," zegt prof. Pot. "Het microbioom vormt een dynamisch ecosysteem waarvan de samenstelling na een wijziging in het dieet binnen 24 tot 48 uur kan veranderen. We verwachten dat het een zekere stabiliteit behoudt en na een verstoring zijn werking hervat, maar ook dat het zich aanpast aan veranderingen in het dieet. Om deze aanpassingen te beoordelen, is het tellen van soorten nuttige informatie. Inzicht in hun activiteit, de metabolieten die ze produceren en hun wisselwerking met de gastheer blijft onmisbaar."