Zeg niet meer PCOS tegen PMOS
PRAKTIJK Polyendocrine Metabolic Ovarian Syndrome: een nieuwe naam voor een aandoening die wereldwijd ongeveer 170 miljoen vrouwen treft.

Sinds mei van dit jaar spreken we van PMOS (Polyendocrine Metabolic Ovarian Syndrome) in plaats van wat we tot nu toe kenden als PCOS (PolyCystic Ovary Syndrome), een aandoening die bij ongeveer één op acht vrouwen voorkomt. (1)
Dekt de vlag de lading?
Vaak komen vrouwen met vermoeden van PMOS als eerste bij een gynaecoloog terecht, hoewel dat voor een deel van hen niet meteen nodig is. We praten erover met prof. Michel De Vos, afdelingshoofd van de fertiliteitskliniek van UZ Brussel. Een verslag van een boeiend gesprek. “We zijn zeker blij dat de C uit de naam is verdwenen”, begint prof. De Vos. “Het gaat helemaal niet om de aanwezigheid van cysten, wel over te veel antrale follikels in de ovaria. Echter, de M die op het metabole aspect duidt, is ook niet bij iedere patiënte van toepassing.”
AMH in plaats van echo
Volgens de richtlijnen voor PCOS worden volgende aspecten in aanmerking genomen om de diagnose te stellen: i) klinisch/biochemisch hyperandrogenisme, ii) ovulatiestoornis en iii) polycystische eierstokken op echografie of verhoogd anti-Müller-hormoon (AMH). (2)
“Eigenlijk kwam het er vroeger in de praktijk op neer dat je de diagnose niet kon stellen zonder een echografie van de ovaria”, aldus prof. De Vos. “Dus wanneer een huisarts een vermoeden had bij een jonge vrouw werd ze naar de gynaecoloog verwezen voor een echografie. Vandaag hoeft dat niet want met PMOS verschuift de focus meer naar het globale metabole profiel. En kunnen we gebruik maken van recente biomerkers, vooral het anti-Müller-hormoon of AMH, dat de echografie kan vervangen. Dus je kan eigenlijk zonder echografie de diagnose stellen en dat kan de huisarts nu ook.”
Drie voorwaarden voor PMOS
Er zijn drie stappen die bevestigd moeten worden. Prof. De Vos verduidelijkt dit:
1) Androgeenbepaling via een bloedafname, liefst met een 'advanced assay'-chromatografie. Testosteron wordt best bepaald met behulp van de combinatietechniek LC-MS/MS (vloeistofchromatografie-tandemmassaspectrometrie), dit om fouten te vermijden.
2) AMH-bepaling: een hoge AMH-concentratie betekent dat er veel antrale follikels aanwezig zijn in de eierstokken. Dan is er de facto sprake van PCOM (Polycystische Ovaria Morfologie), waarbij deze M enkel iets zegt over het echografische uitzicht, de morfologie dus, van de eierstokken. Dit kan men dus ook vaststellen met de AMH-bepaling, zonder echo.
3) Een cycluslengte van meer dan 35 dagen, wat bij 95% van de vrouwen met PMOS het geval is. Bij veel vrouwen die omwille van onregelmatige menses op jonge leeftijd zijn gestart met de combinatiepil verdwijnt het PCOM-beeld. Ook AMH wordt dan kunstmatig wat onderdrukt, maar toch zal er vaak nog steeds een vrij hoge AMH worden gezien. De follikels zijn echter vaak dermate klein dat ze op echo niet altijd goed te zien zijn.
Meer fertiliteitsprobleem of niet?
“Dat is een beetje een vertekend beeld”, beantwoordt prof. De Vos deze vraag. “Vroeger zeiden veel artsen tegen iemand met PMOS dat er grote kans was dat ze niet zwanger kon worden. Dat blijkt onjuist, de meeste vrouwen met PMOS zijn wel in staat om het aantal kinderen te krijgen dat ze willen, soms met wat medische hulp. Vaak zijn de gewichtstoename en een eventuele insulineresistentie een groter probleem, samen met de fysieke gevolgen van het hyperandrogenisme. Veel vrouwen hebben esthetische problemen door hirsutisme en, in mindere mate, door acné.”
Bij alle vrouwen met gewichtstoename, hirsutisme en/of een onregelmatige cyclus zou laagdrempelig een hormonaal bilan moeten worden opgesteld.
Endocrinologisch bilan
Bij alle vrouwen met gewichtstoename, hirsutisme en/of een onregelmatige cyclus zou laagdrempelig een hormonaal bilan moeten worden opgesteld”, adviseert prof. De Vos. “Er moet wel op gelet worden dat er geen bloedafname gebeurt wanneer de patiënte hormonale medicatie neemt. Een patiënte moet minstens twee maanden pilvrij (hormoonvrij) zijn. Als er sprake is van onregelmatige menstruatie of amenorroe dan is een schildklierbilan (TSH en T4) aangewezen. Ook prolactine wordt dan best bepaald, bij voorkeur nuchter en vroeg in de ochtend. Is dat prolactine gestoord, dan moet er een herhaalde, seriële prolactinemeting worden gedaan, al dan niet gevolgd door een MRI van de sella turcica. Daarnaast moet dus ook AMH worden bepaald, samen met LH en FSH en verder aangevuld met bepaling van de hypofysehormonen, oestradiol, een lipidenbilan en SHBG (Sex Hormone-Binding Globulin: nodig om vrij testosteron te berekenen).”
Endocrien of metabool type
“Binnen PMOS zijn er twee verschillende uitersten: een eerste met een neuro-endocrien profiel met verhoogde AMH, maar wel normale androgenen. Daarnaast is er het metabole type met insulineresistentie, chronische inflammatie en een gestoord lipidenprofiel. Wanneer je deze twee met elkaar vergelijkt, dan verschillen die sterk. Eigenlijk zijn dat twee condities die onder dezelfde noemer van PMOS zijn terechtgekomen, wat een beetje jammer is. De eerste groep wordt waarschijnlijk alleen gediagnosticeerd door de amenorroe of lange cycli en dan is het jammer dat die zich zorgen maken over een verhoogd metabool risico dat er misschien niet is”, legt prof. De Vos uit. “In Rotterdam, zowat het mekka voor PMOS-studies, heeft men aangetoond dat er bij PMOS geen verhoogde mortaliteit is door cardiovasculaire aandoeningen. Dat kan zijn door de goede opvolging, maar daarnaast zien we ook dat de helft van de vrouwen met PMOS een normale BMI heeft, zonder insulineresistentie.”
Vier fenotypes
“Er zijn verschillende fenotypes in functie van de combinatie van de kenmerken PCOM, hyperandrogenisme en lange cycli. Fenotype A heeft de drie kenmerken en komt in onze streken bij ongeveer 50% van alle vrouwen met PMOS voor”, legt prof. De Vos uit. “Daarnaast is fenotype D in onze regio’s goed voor 45%; bij deze vrouwen zien we enkel lange cycli en PCOM, zonder hyperandrogenisme. De resterende 5 à 10 procent zijn fenotype B en C, waar vooral groep B metabool belast is. Die vrouwen hebben geen PCOM, een normaal AMH, een normaal aantal follikels, maar wel hyperandrogenisme en onregelmatige menses. Vrouwen met fenotype C hebben zowat elke dertig dagen hun regels, maar hebben wel een polycystische morfologie, verhoogd AMH en hyperandrogenisme. Zij hebben eigenlijk geen ovulatiestoornis, maar wel een probleem om op gewicht te blijven.”
Overgangsperiode van drie jaar
De komende drie jaar wordt een overgangsperiode voorzien waarin zowel PMOS als PCOS zullen gebruikt worden. Daarbij hoopt prof. De Vos dat vooral de eerstelijnsartsen de initiële diagnose zullen stellen. Bij de herziening van de Internationale Richtlijnen in 2028 zal de nieuwe naam dan volledig worden ingevoerd.
Referenties:
1. Media Release to announce the name change at 28th European Congress of Endocrinology in Prague at 19:00AEST on 12 May. Monash University.
2. International Evidence-based Guideline for the assessment and management of polycystic ovary syndrome 2023. https://www.monash.edu/__data/assets/pdf_file/0003/3379521/Evidence-Based-Guidelines-2023.pdf