Colonkankerscreening niet voor iedereen even toegankelijk
Slechts iets meer dan één op de twee Belgen neemt deel aan het screeningsprogramma voor colonkanker. In Brussel en Wallonië zakt dat cijfer zelfs tot 33%. Bij de start van 'Blauwe Maart' trekken de Belgian Society of Medical Oncology (BSMO) en Stop Darmkanker aan de alarmbel.
Colonkanker is de derde meest voorkomende kanker in België. Elk jaar krijgen bijna 8.000 Belgen deze diagnose en overlijden ongeveer 2.500 patiënten aan de ziekte - gemiddelde zeven per dag. Toch neemt slechts iets meer dan één op de twee Belgen deel aan het screeningsprogramma. In Brussel en Wallonië zakt dat cijfer zelfs tot 33%. Terwijl vroege opsporing in meer dan 90% van de gevallen succesvol te behandelen
De grote regionale verschillen hangen samen met de toegankelijkheid van de test. In Vlaanderen krijgt iedereen die in aanmerking komt automatisch een testkit in de brievenbus — en dat vertaalt zich in een hogere participatiegraad. In Wallonië wordt de testkit pas opgestuurd nadat iemand al een eerste test heeft gedaan. In Brussel wordt de testkit zelf helemaal niet automatisch verstuurd.
Voor veel mensen is dat simpelweg een drempel te veel, zeggen de Belgian Society of Medical Oncology (BSMO) en Stop Darmkanker. Het kan ook anders, zeggen ze: in Nederland zorgt een strak georganiseerd nationaal screeningsprogramma, waarbij de testkit systematisch thuis wordt bezorgd, voor een deelnamegraad van 73%.
Rol voor eerste lijn
“Wanneer we dikkedarmkanker in een vroeg stadium opsporen, besparen we patiënten veel leed en voorkomen we onnodige overlijdens. We kunnen sneller en efficiënter behandelen, vaak met minder zware therapieën en aanzienlijke betere vooruitzichten. Elke euro die we vandaag in preventie investeren, betaalt zich later dubbel en dik terug,” zegt prof. dr. Dominique Vandijck, co‑voorzitter van Stop Darmkanker.
"Een kort gesprek tijdens een consultatie of bezoek aan de apotheek kan echt het verschil maken."
Eerstelijnszorgverleners kunnen hier een cruciale rol spelen: veel burgers laten zich namelijk pas testen na een rechtstreekse aanbeveling van hun huisarts of apotheker. "Het is belangrijk dat we huisartsen en apothekers beter ondersteunen. Niet door extra werk op hun schouders te leggen, maar door hen duidelijke richtlijnen, praktische tools en eenvoudige procedures aan te reiken", zegt Lie Chen Ong, hoofd oncologie bij Takeda Belgium. "Een kort gesprek tijdens een consultatie of bezoek aan de apotheek kan echt het verschil maken."
Nog veel misverstanden
Colonkanker blijft voor velen in de taboesfeer, mede door schaamte rond de stoelgangtest en hardnekkige angsten en misvattingen die de deelname aan de screening blijven afremmen.
Zo leeft bij velen nog steeds het idee dat het vooral om een “mannelijke” kanker gaat, terwijl 45% van de nieuwe diagnoses in België bij vrouwen voorkomt. Bovendien is dikkedarmkanker voor mannen én vrouwen, de derde meest voorkomende kanker.
Ook de veronderstelling dat de ziekte uitsluitend ouderen treft, klopt niet. In werkelijkheid krijgen ook patiënten jonger dan 50 jaar de diagnose. Bij de mensen die rond de leeftijd van 72 jaar gediagnosticeerd worden, blijkt dat 20 tot 25% al een uitgezaaide (metastatische) vorm heeft - een duidelijke signaal dat vroegere screening van cruciaal belang is.
Een gezonde levensstijl of het ontbreken van een familiale voorgeschiedenis biedt geen sluitende bescherming. Tot 65% van de colonkankers hebben geen erfelijke oorzaak of gekende familiale antecedenten.
