Sterke punten van EULAR
REUMATOLOGIE Het congres van de EULAR is nog altijd de hoogmis van de reumatologie. Op de editie 2026 in Londen waren bijna 15.000 congresgangers, 187 wetenschappelijke sessies en circa 1.800 presentaties. Wat moeten we daarvan onthouden? Artsenkrant heeft prof. Patrick Durez, diensthoofd reumatologie (UCL St-Luc), gevraagd enkele hoogtepunten samen te vatten.
Het congres 2026 besteedde veel aandacht aan artificiële intelligentie. Richtlijnen pleiten voor het gebruik van artificiële intelligentie bij het stellen van de diagnose en follow-up van patiënten met een reumatische of musculoskeletale aandoening. AI wordt ingezet bij beeldvorming, de keuze van de behandeling en telemonitoring. Wat vindt een ervaren arts daarvan?
Prof. Patrick Durez: “Op het congres waren enorm veel presentaties over het gebruik van AI, over het feit dat AI uiteraard het klinische beleid en het onderzoek grondig zal veranderen en de mogelijkheid biedt de kenmerken van patiënten en ziektes beter te definiëren. Dit allemaal op voorwaarde dat de gegevens waarmee AI wordt getraind, gevalideerd worden en idealiter daarna worden uitgetest op een “normale” patiënt – maar een normale patiënt bestaat eigenlijk niet. Iedereen heeft immers een eigen geboortedatum en fysiologische evolutie. Klinische gegevens zoals gewrichtsparameters, beeldvorming en ander uitkomstmaten moeten eerst goed worden geëvalueerd op het vlak van natuurlijke evolutie en mechanische slijtage. Als er bijvoorbeeld ontstekingsverschijnselen te zien zijn op beeldvorming moet je die interpreteren volgens de leeftijd. De interpretatie zal verschillen naargelang de patiënt dertig dan wel zestig jaar is.”
Wat is de toekomst? "AI zal een grote hoeveelheid nieuwe informatie opleveren. Het risico bestaat dat we door het bos de bomen niet meer zien. Het is volgens mij een uiterst performante en zeer interessante tool, maar ik vrees dat het management en de interpretatie ervan door de mens alsmaar moeilijk worden.”
Directe vergelijking
Nog maar weinig studies hebben twee biologische geneesmiddelen direct met elkaar vergeleken. De BE-BOLD-studie heeft bimekizumab (BKZ), een bispecifieke interleukine-17A/F-antagonist, vergeleken met risankizumab (RZB), een IL-23-antagonist, bij patiënten met psoriatische artritis. Wat moeten we daarvan denken?
“Het is uiteraard altijd interessant geneesmiddelen te vergelijken die niet hetzelfde werkingsmechanisme hebben. Dan zie je dat de respons toch beter kan zijn met een gegeven geneesmiddel, ook al is het verschil niet significant. Wat de studieopzet betreft, ben je verplicht elk nieuw biologisch geneesmiddel te vergelijken met het referentieproduct. Het referentieproduct bij reumatoïde artritis is adalimumab. Wat het referentieproduct is bij psoriatische artritis, is nog niet heel duidelijk.”
Zullen de resultaten invloed hebben op de praktijkvoering? “Het is maar één studie. Volgens die studie kan je voorspellen welke patiënten het best zullen reageren op de verschillende geneesmiddelen, maar dat zal nooit meer zijn dan een algemene indruk en geen individuele evaluatie.”
Innovatieve behandelingen
CAR-T-cellen en bispecifieke antilichamen maken hun opwachting in de reumatologie. Wat moeten we daarvan denken?
“De eerste studies met CAR-T-cellen zijn uitgevoerd bij lupus, refractaire reumatoïde artritis, myositis en sclerodermie. CAR-T-cellen zijn een vrij revolutionaire behandeling, die een “reset” van het immuunsysteem bewerkstelligt en zodoende voor het eerst uitzicht biedt op een definitieve remissie. De resultaten bij systemische lupus erythematosus zijn vrij indrukwekkend. Het wordt echter een hele uitdaging die resultaten te bevestigen met verschillende modellen van CAR-T-cellen en een voldoende lange respons te verkrijgen zonder risico op infecties of kanker." De volgende vraag wordt dan: “Met welke criteria ga je de patiënten selecteren en hoe ga je de kosten van een complexe procedure financieren?”
Een andere nieuwigheid zijn bispecifieke antilichamen. We kunnen daarbij voortbouwen op de ervaring van onco- en hematologen bij leukemie en multipel myeloom: een minder dure, gemakkelijkere en ook zeer interessante benadering als je CAR-T-cellen kunt vormen tegen B-cellen in de hoop zo het immuunsysteem te resetten. "Teclistamab en blinatumomab zijn veelbelovend bij lupus en sclerodermie, maar de duur van de respons is vooralsnog te kort en bovendien kunnen ze verontrustende bijwerkingen veroorzaken.”
GLP-1-agonisten
GLP-1-agonisten worden gebruikt bij de behandeling van type 2-diabetes en obesitas, en maken nu ook hun opwachting in de reumatologie. "Bij heel wat reumatische aandoeningen is een metabool syndroom een groot probleem. Een metabool syndroom kan je behandelen met GLP-1-receptoragonisten. Die geneesmiddelen zien er dan ook zeer interessant uit en zelfs wenselijk bij ziekten zoals psoriatische artritis, artrose en jicht. Ze zijn echter geen basisbehandeling, maar een adjuvante behandeling. Je schrijft ze voor in aanvulling op een gestructureerde ontstekingsremmende behandeling, maar doordat de patiënten vermageren, zal hun levenskwaliteit verbeteren."
In de TOGETHER-PsA-studie resulteerde een combinatie van tirzepatide, een GLP-1- én GIP-receptoragonist, en een IL-17-antagonist in een significant betere controle van het gewrichtslijden bij patiënten met een psoriatische artritis, te oordelen naar het percentage ACR50- en ACR20-respons en de levenskwaliteit. "Als dat wordt bevestigd, zou dat betekenen dat GLP-1-agonisten naast hun metabool effect ook een ontstekingsremmend effect hebben."
In volle ontwikkeling
"In de toekomst zullen we ook originele onderwerpen, die nog niet aan bod komen in de klassieke grote studies, moeten aansnijden. Ik denk daarbij met name aan bepaling van biomarkers in nierbiopten bij lupuspatiënten en synoviabiopsies bij patiënten met reumatoïde artritis. In ons ziekenhuis hebben we een programma voor analyse van die biopsies en hebben we al kunnen aantonen dat bepaalde fenotypes van fibroblasten correleren met een refractaire reumatoïde artritis."
Zijn er op het congres van de EULAR echt studies gepresenteerd die erboven uitsteken? "Het is een congres van een specialisme dat continu evolueert en waarin klinische en fundamentele aanwinsten worden geboekt in domeinen waarin we nog erg zwak staan."