Anderstaligen op consult? Deze tools helpen bij het tolken
Een substantieel deel van uw patiënten spreekt waarschijnlijk geen Nederlands, en ook Engels of Frans biedt niet altijd soelaas. Gelukkig bestaan er heel wat technologische hulpmiddelen om communicatie met anderstaligen mogelijk te maken – al mag u die niet blind vertrouwen wanneer het aankomt op medische terminologie.
Ze zijn intussen genoegzaam bekend: de apps en websites die teksten met een druk op de knop omzetten in een andere taal. Google Translate is veruit de bekendste dienst, maar er bestaan ook concurrenten, zoals DeepL. Ook AI-hulpmiddelen als ChatGPT en Claude worden massaal als digitale tolk ingezet.
Maar hoewel u als arts een heel eind komt met dergelijke oplossingen, zijn ze eigenlijk niet geschikt voor consulten. Zo zijn de tools niet gespecialiseerd in medische terminologie. U kan bovendien niet controleren of een vertaling wel honderd procent accuraat is.
‘Blijf zo dicht mogelijk bij het Nederlands’
“We raden sowieso af om meteen naar hulpmiddelen te grijpen”, vertelt professor Birgitte Schoenmakers, die bij de KU Leuven aan het hoofd staat van het Academisch Centrum voor Huisartsgeneeskunde. “In veel stedelijke gebieden spreekt driekwart van de patiënten geen Nederlands. Toch is het dan belangrijk om, al is het met handgebaren, zo dicht mogelijk bij de Nederlandse taal te blijven. Op die manier betrek je de patiënt veel meer bij het proces, wat belangrijk is voor het opbouwen van een vertrouwensrelatie.”
Ook als de patiënt niet goed Nederlands spreekt, maar het gesprek wel grotendeels begrijpt, heeft dit de voorkeur, zegt Schoenmakers. “In de praktijk moet slechts in 20 à 25 procent van de gevallen een beroep worden gedaan op hulpmiddelen.”
'We raden af dat een familielid, kennis of kind meekomt om te tolken'
– prof. Birgitte Schoenmakers
Een mogelijke oplossing is dan de inzet van een tolk. Die zijn in de praktijk echter niet altijd beschikbaar, en er is het bijkomende nadeel dat de patiënt niet rechtstreeks met de arts spreekt.
“Wat we ook vaak zien, is dat een familielid, kennis of zelfs kind meekomt om te tolken”, zegt Schoenmakers. “Dat is iets wat we heel sterk afraden. Door de aard van het gesprek – mensen moeten hun medische geschiedenis en klachten plots neerleggen bij een bekende – of angst om de tolk in kwestie ongerust te maken, zijn er te veel dynamieken die het gesprek met de arts kunnen verstoren. En kinderen moeten al helemaal niet belast worden met de gezondheidskwesties van hun ouders”, aldus Schoenmakers.
‘Het brandt’ is niet ‘ça brûle’
Als de gesprekken door taalbarrières dreigen vast te lopen, is er altijd nog de technologie. Toepassingen als Google Translate zijn populair, ook onder artsen, maar Schoenmakers waarschuwt voor de beperkingen: “Er zitten veel talen in en de efficiëntie is redelijk als je korte zinnen gebruikt. Tegelijk kan je er geen hele epistels insteken, je moet leestekens zorgvuldig plaatsen, en dat maakt het wel tijdrovend.”
“Je krijgt ook geen narratief van de patiënt, terwijl dat juist is wat je als arts wilt horen: vertel me eens wat er precies aan de hand is… Dat laat zich door die apps moeilijker vertalen. Daar komt vaak bij dat de patiënt moet kunnen lezen. De vertaling laten voorlezen lukt immers niet altijd, want niet elke desktopcomputer heeft een luidspreker.”
Een andere hindernis is dat veel patiënten hun eigen vocabulaire gebruiken om symptomen te benoemen. “Denk aan een klacht als ‘het brandt’. Als je dat letterlijk vertaalt in het Frans, krijg je ‘ça brûle’, maar dat is niet wat je zegt als je slokdarm pijn doet”, geeft de professor als voorbeeld.
Medisch correct
Om zulke spraakverwarringen te voorkomen, kan het interessant zijn om te kiezen voor een meer gespecialiseerde vertaaloplossing, zoals Care to Translate. Deze app belooft medisch gevalideerde vertalingen in meer dan 130 talen. Dat werkt als volgt: wanneer een patiënt zegt dat hij het ‘warm’ heeft, en eigenlijk ‘koorts’ bedoelt, dan zal Care to Translate die nuance zelf aanbrengen in de vertaling. Als de omschrijving van een klacht voorkomt in de database, verschijnt de melding ‘Verified translation’ en weet u als arts zeker dat de vertaling medisch klopt.
Care to Translate bevat ook een heleboel kant-en-klare vragen voor allerlei scenario’s, zoals Ouderenzorg, Medicatie en Sociale achtergrond. De patiënt kan reageren door een van de mogelijke antwoorden aan te klikken of door een antwoord in te spreken. Een abonnement op Care to Translate is er vanaf 21,99 euro per maand.
Een alternatief is Ezrai, een AI-vertaaltool die zich volgens ontwikkelaar Global Talk onderscheidt met modellen die specifiek zijn afgestemd op de Belgische en Nederlandse gezondheidszorg. Bij Ezrai zijn de prijzen op aanvraag.
Gespecialiseerde vertaalapps zullen geen patiëntgegevens opslaan. Dat heeft met GDPR-eisen te maken, maar voor een arts is het ook een belangrijk gegeven om het vertrouwen van de patiënt te winnen. “We merken dat veel mensen, bijvoorbeeld uit dictatoriale regimes, bang zijn voor dit soort apps. Ze vrezen dat hun verhaal wordt opgenomen en een eigen leven gaat leiden”, vertelt Schoenmakers.
Overigens is die angst volgens haar de voorbije jaren wel gedaald door de komst van Oekraïense vluchtelingen, waardoor het gebruik van vertaalapps in de praktijk een enorme vlucht heeft genomen.
Vertalen, zo kan het ook
De vertaaltechnologie heeft de jongste tijd enorme sprongen vooruitgezet. Deze drie snufjes hebben niet de pretentie medisch correct te vertalen, maar laten wel zien wat vandaag al kan.
Verschillende smartphones zijn standaard uitgerust met een vertaalapp die een gesplitste schermweergave gebruikt, waarbij de helft van het scherm 180 graden wordt gekanteld. Leg de telefoon tussen u en uw gesprekspartner en u kunt allebei live aflezen – in uw eigen taal – wat er gezegd wordt.
De Vasco Translator Q1 (549 euro) vertaalt gesprekken en (via de camera aan de achterzijde) ook tekst. Via de Call Translator en geïntegreerde simkaart kan u ook telefoongesprekken in real time laten vertalen. De strafste functie is zonder twijfel de stemkloontechnologie, die u met uw eigen stem 54 talen laat spreken.
De Timekettle W4 Pro (449 euro) is een uiterst vernuftig vertaalapparaat. Wanneer u en een gesprekspartner allebei één oortje dragen, kunt u gewoon in uw eigen taal met elkaar praten: elk woord wordt onmiddellijk vertaald. In combinatie met speciale software laat Timekettle u ook telefoneren of online vergaderen met anderstaligen.