HPV-vaccin: kan één prik volstaan?
Kunnen we het HPV-vaccinatieschema terugbrengen naar een enkele dosis? Recent gerandomiseerd non-inferioriteitsonderzoek bij adolescente meisjes vergeleek de werkzaamheid van één dosis met het standaardschema van twee inentingen. Het werpt opnieuw de vraag op of een vereenvoudigd schema opportuun is.
Vaccinatie tegen het humaan papillomavirus (HPV) vormt een belangrijke pijler in de preventie van baarmoederhalskanker, aangezien 77% van de gevallen wordt toegeschreven aan de HPV-typen 16 en 18. Ondanks de bewezen doeltreffendheid ervan, blijft de vaccinatiegraad ontoereikend: wereldwijd is slechts 27% van de tienermeisjes gevaccineerd. In 2024 bedroeg de vaccinatiegraad in België bij meisjes jonger dan 15 jaar 69,3%(1), wat nog steeds ver verwijderd is van de WHO-doelstelling van 90%.
Eerdere gegevens wezen erop dat één dosis van het vaccin een vergelijkbare bescherming zou kunnen bieden als twee doses, maar dit moest nog bevestigd worden door gerandomiseerde studies.
Non-inferioriteit na vijf jaar
In een RCT werd de non-inferioriteit onderzocht van een vaccinatieschema met één dosis t.o.v. het standaardschema van twee inentingen, bij meisjes tussen 12 en 16 jaar. Meer dan 20.000 tienermeisjes namen deel aan de studie. Ze werden ingedeeld in vier groepen: bivalent of nonavalent vaccin, één of twee doses. Er werd vooral onderzocht of er tussen de 12e en 60e maand een infectie met HPV16 of HPV18 optrad, die ten minste zes maanden aanhield.
Als we dat criterium hanteren, bleek één dosis niet minder effectief te zijn dan twee doses voor de preventie van persisterende HPV16/18-infecties. De effectiviteit was hoog en vergelijkbaar tussen de groepen: 98,2% bij één dosis versus 97,8% bij twee doses voor het bivalente vaccin, en 97,0% bij één dosis versus 98,5% bij twee doses voor het nonavalente vaccin. Voor dit laatste vaccin konden we dezelfde conclusie trekken wat betreft infecties met andere oncogene HPV-types (94,5% werkzaamheid bij één dosis en 95,8% bij twee doses). De bescherming hield stand na vijf jaar follow-up.
Duurzame immuunrespons
De resultaten zijn te verklaren door de sterke immunogeniciteit van HPV-vaccins, waarbij pseudovirale deeltjes een krachtige humorale respons opwekken. Zo zorgt één injectie al voor de aanmaak van hoge concentraties neutraliserende antilichamen, die langdurig beschermen. En omdat HPV bijzonder gevoelig is voor de remmende werking van antistoffen, biedt dit een hoge mate van bescherming bij de meeste gevaccineerden. De vaccins zorgen ook voor de aanmaak van langlevende plasmacellen (LLPC’s), die de productie van antistoffen in stand kunnen houden zonder dat er een nieuwe blootstelling nodig is, wat de aanhoudende bescherming na een enkele dosis kan verklaren. Er doken geen problemen op met het veiligheidsprofiel, en het tolerantieprofiel kwam overeen met de bestaande gegevens.
Hoewel deze resultaten de hypothese van een vereenvoudigd schema ondersteunen, weten we nog niet alles. Hoelang de bescherming ná vijf jaar aanhoudt, moet nog blijken, net als de effectiviteit in een real-world setting. Ook kan het effect op precancereuze laesies of kanker nog niet meteen beoordeeld worden. Maar deze data leveren niettemin belangrijke informatie op voor de evaluatie van vereenvoudigde vaccinatiestrategieën.
Referenties:
1. Sciensano. Performantie van het Belgische gezondheidssysteem: rapport 2024 (Brussel): www.gezondbelgie.be/metadata/hspa/2024/HSPA2024_Prevention_NL.pdf
2. Kreimer AR, Herrero R, Sampson JN, et al. Efficacy of a Single Dose of HPV Vaccine in Young Women. N Engl J Med. 2025;393:2421-2433. doi:10.1056/NEJMoa2506765.
