"De grootste verschuiving die wij vandaag zien, is de verbreding van het patiëntenprofiel"
INTERVIEW De geriatrie staat voor een aantal belangrijke uitdagingen. Door de vergrijzing neemt niet alleen het aantal oudere patiënten toe, ook hun zorgnoden worden complexer. Tegelijk verschuift de rol van de geriater steeds meer van gespecialiseerde ziekenhuiszorg naar samenwerking over de hele zorgketen.
Artsenkrant sprak met prof. dr. Nele Van Den Noortgate, medisch diensthoofd Geriatrie aan het UZ Gent en voorzitter van de Belgische Vereniging voor Gerontologie en Geriatrie, over de veranderende zorg voor kwetsbare ouderen, de uitdagingen voor het vak en de nood aan meer preventie en geïntegreerde zorg.
Vergrijzing zet geriatrie meer dan ooit in de kijker. Wat is voor u momenteel de meest opvallende verschuiving binnen het specialisme?
Prof. dr. Nele Van Den Noortgate: De grootste verschuiving die wij vandaag zien, is de verbreding van het profiel van de patiënt: ze worden steeds ouder en hebben vaak een complexere problematiek, waardoor ook de zorgzwaarte toeneemt. Daarnaast zien we een groep ouderen die lange tijd relatief gezond bleven, maar die door de toenemende kwetsbaarheid op hogere leeftijd geleidelijk problemen ontwikkelden, zoals valincidenten of cognitieve stoornissen, al dan niet gepaard met gedragsproblemen. Die twee groepen bepalen vandaag in sterke mate het werk op een geriatrische afdeling.
Tevens zien we dat de gemiddelde ziekenhuisopname korter is geworden, maar dat we patiënten wel vaker zien terugkomen. Wanneer ik dat vergelijk met dertig jaar geleden is dat een opvallende evolutie. Destijds verbleef een patiënt meestal één of hooguit twee keer op onze afdeling. Vandaag zien we patiënten die regelmatig opnieuw worden opgenomen.
Welke impact heeft de vergrijzing op de werking van een geriatrische afdeling?
Door de vergrijzing hebben meer patiënten een geriatrisch profiel, wat we zien aan de gestegen instroom op onze afdeling. Bovendien liggen onze patiënten vanwege plaatsgebrek ook regelmatig op andere ziekenhuisafdelingen. Dat betekent dat geriatrische teams vaker collega's op andere afdelingen moeten ondersteunen. Het co-management van geriatrische patiënten buiten de eigen afdeling is daardoor een steeds belangrijker onderdeel van ons werk geworden.
Daar komt bij dat de kortere verblijven, gecombineerd met frequente heropnames, betekenen dat er veel meer opname- en ontslagmomenten zijn. Dat brengt voor zorgverleners aanzienlijk meer (administratief) werk met zich mee. We merken dan ook dat de personeelsbezetting per bed eigenlijk zou moeten toenemen om kwaliteitsvolle zorg te kunnen blijven bieden.
Welke thema’s staan vandaag centraal binnen de geriatrie, en hoe ziet u de rol van de geriater daarin evolueren?
Een belangrijk thema is momenteel de vraag naar gepaste zorg. Welke behandelingen zijn nog zinvol voor een patiënt? Wanneer biedt een behandeling nog meerwaarde en wanneer wordt de zorg eigenlijk te belastend? Door de vele nieuwe therapeutische mogelijkheden worden wij dagelijks geconfronteerd met zulke vraagstukken. Dat zijn vragen die we voortdurend samen met patiënten en hun familie moeten beantwoorden.
Binnen dat vraagstuk heb ik de indruk dat beleidsmakers de geriater steeds meer zien als een expert die kan helpen beoordelen welke zorg nog gepast is. Bij bepaalde ingrepen, zoals bijvoorbeeld een TAVI-procedure of andere specifieke cardiologische behandelingen, zoals de behandeling van cardiale amyloïdose, worden geriaters vandaag al vaker betrokken om mee te evalueren of zo'n behandeling voor een patiënt nog de juiste keuze is in lijn met zijn of haar levenskwaliteit.
'We moeten bekijken hoe we preventieve zorg voor ouderen verder kunnen uitbouwen'
Hoe kunnen we kwetsbaarheid bij ouderen vroeger herkennen en gerichter ondersteunen?
De Wereldgezondheidsorganisatie ontwikkelde daarvoor het ICOPE-programma, waarmee ouderen vroegtijdig kunnen worden gescreend op kwetsbaarheid. Detectie alleen is uiteraard niet voldoende. Het is minstens even belangrijk dat daarna ook gerichte interventies volgen. Denk aan valpreventie, voedingsadvies, vaccinaties of begeleiding rond mobiliteit en spierkracht. De expertise bestaat vandaag al, maar de uitdaging is om die beter te organiseren en toegankelijk te maken voor de oudere die er nood aan heeft.
Daarom willen we als geriater onze expertise delen met de eerste lijn. Samen met huisartsen en andere zorgverleners willen we bekijken wanneer een patiënt baat heeft bij een geriatrisch zorgtraject en hoe we die samenwerking het best kunnen organiseren. We zien geregeld patiënten bij wie we denken dat een ziekenhuisopname misschien vermeden had kunnen worden als er vroeger ondersteuning was geweest. Dat geldt bijvoorbeeld voor mensen met beginnende cognitieve achteruitgang. Vaak merken we tijdens een opname dat er thuis al langere tijd problemen waren, maar dat die pas aan het licht kwamen na een val of een andere acute gebeurtenis.
Als u tien jaar vooruitkijkt: wat wordt volgens u de belangrijkste ontwikkeling binnen de geriatrie?
Ik denk dat de grootste ontwikkeling zal liggen rond preventie. We moeten bekijken hoe we preventieve zorg voor ouderen verder kunnen uitbouwen, zodat mensen langer thuis kunnen blijven wonen en daar ook de nodige ondersteuning kunnen krijgen.
Een andere ontwikkeling waar we de komende jaren steeds vaker mee geconfronteerd zullen worden, is de toenemende culturele diversiteit binnen de ouderenzorg. Verschillende culturen kijken soms anders naar ziekte, behandeling en het levenseinde. Daardoor ontstaan andere verwachtingen over wat mogelijk of wenselijk is binnen de gezondheidszorg. We beschikken vandaag over steeds meer therapeutische mogelijkheden, maar dat betekent niet automatisch dat elke behandeling ook zinvol is voor elke patiënt. Als zorgverleners zullen we dus steeds vaker het gesprek moeten aangaan over wat gepaste zorg precies inhoudt. En dat zal niet altijd eenvoudig zijn.
